CHÁY NẮNG (Sunburn)
Bác sĩ
Nguyễn Văn Đức
(626) 288-3306
(www.hqtysvntd.org)
Hè về, Hè về. Nắng vàng
chóa mắt, rát da. Đây rồi nó càng
thêm gắt. Nắng là kẻ thù của
làn da.
Tia cực tím (ultraviolet) làm hại da
trong ánh nắng được phân làm ba loại, tùy vào
độ dài sóng (wavelength) của nó: UVA I (340-400 nm), UVA II
(320-340 nm) và UVB (290-320 nm). Tia cực tím B (UVB)
là thủ phạm chính gây các vết đỏ đau rát trên
da ta, khi da tiếp xúc với chúng nhiều quá; hiện
tượng này ta gọi cháy nắng (sunburn). Còn các tia cực tím A cũng độc hại cho
da, khiến da chóng mất nét tươi mát, ta trông mau già.
Thuốc chống nắng tốt,
nếu có thể ngăn được tia
cực tím B (UVB), và ít nhất một phần các tia cựu
tím A.
Ngừa cháy nắng
Cháy nắng rất hay xảy ra, không
những khiến ta đau rát, khó chịu, còn báo hiệu da
ta đang phải tiếp xúc với tia
cực tím nhiều quá, dễ đưa đến ung
thư da. Thỉnh thoảng cháy nắng có
thể gây những vết bỏng nặng, sâu.
Những
người có làn da trắng trẻo (fair skin), tóc màu
nhạt, trước từng bị cháy nắng, dù tiếp
xúc rất ít với ánh nắng, dễ cháy nắng. Những vị đang dùng các
thuốc NSAIDs (chống viêm không có chất steroid như
Advil, Motrin, Aleve, ...), quinolones, tetracyclines,
psoralens, thiazides, furosemide, amiodarone, phenothiazines cũng dễ
cháy nắng.
Cháy nắng khó
chữa cho mau lành hẳn, da sớm bình thường
trở lại. Tốt nhất chúng ta ngừa sao khỏi cháy
nắng.
Ánh nắng gắt từ 10 giờ
sáng đến 3 giờ chiều hại cho da nhất, vì
trong thời khoảng này, tia cực tím
trong ánh nắng mạnh nhất.
Bất đắc dĩ phải
đi đâu, làm việc ngoài trời trong thời khoảng
này, ta mặc quần áo dài tay dài chân may
với chất liệu sít sao (tighly woven). Quần áo
bằng bông, loại unbleached cotton, và lụa (silk) tốt,
vì bông và lụa cản tia cực tím
(ultraviolet) độc hại trong ánh nắng rất hữu
hiệu. Tránh mặc quần áo bằng polyester crepe và
bleached cotton, vì chúng dễ để tia
cực tím chiếu xuyên qua.
Quần áo mặc rộng rãi, không nên
bó sát người, và màu đậm tốt hơn màu
nhạt. Ta giữ quần áo khô, không để chúng
ướt, vì quần áo ướt mất bớt
đến một phần ba (1/3) khả năng ngăn
cản tia cực tím của chúng.
Nhớ đội mũ rộng vành,
hầu che chở luôn mặt, mắt, tai,
gáy. Kính mát cũng rất tốt, cản ánh
nắng khỏi vào mắt ta gây bệnh mắt cườm
(cataract), đồng thời bảo vệ vùng da quanh
mắt. Nên chọn loại kính mát to,
cong, úp sát quanh hai mắt (wraparound sunglasses), chúng giúp
nhiều hơn, nắng bên ngoài khó mà vào mắt.
Nên dùng kem, nước bôi chống
nắng, loại có SPF (sun protection factor) từ 15 trở
lên, trên những chỗ da không có quần áo, bất cứ
khi nào bạn ra ngoài trời nắng trên 20 phút. SPF là một
đơn vị tính sẵn, viết trên chai thuốc, càng
cao, thuốc càng có sức ngăn các tia
cực tím.
Các kem, nước bôi chống
nắng chứa những chất hóa học có tác dụng
hấp thu các tia cực tím có độ
dài sóng khác nhau. Hầu hết các kem, nước bôi
chống nắng hấp thu
được tia cực tím B. Một số kem,
nước bôi chống nắng hấp thu được
cả các tia cực tím UVA I và UVA II. Kem,
nước bôi chống nắng thoa trên da thường cho
màu trắng hoặc màu đục trông thấy, vài loại
mới hơn trong, không có màu.
Thường, dùng
kem, nước bôi chống nắng, chúng ta không thoa dày
đủ.
Một người bận áo tắm ngoài bãi biển
chẳng hạn, cần đến khoảng 1 oz (30 ml) kem,
nước bôi chống nắng mỗi lần thoa mới
gọi là đủ.
Chúng ta nhớ thoa kem hoặc
nước bôi kỹ (và đủ nữa) 15-30 phút
trước khi ra ngoài, chú trọng những vùng mặt, bàn tay, tay và chân.
Gió, khí nóng, hơi
ẩm và độ cao đều có thể làm giảm
sức ngăn nắng của thuốc. Thuốc chống
muỗi, sâu bọ bôi cùng lúc trên da cũng vậy. Cho chắc ăn, chúng ta thoa kem, nước bôi
chống nắng cứ mỗi 2-3 tiếng, và sau lúc bơi
lội hoặc chảy mồ hôi nhiều.
Chữa cháy nắng
Cháy nắng gây những vết da
đỏ không đau, hoặc nặng hơn, da sưng lên,
đau rát, có khi thành những bọng nước.
Thường các vết thương bắt đầu
xuất hiện 3 đến 5 giờ sau khi chúng ta ở
ngoài nắng tiếp xúc nhiều với tia
cực tím, nặng nhất trong khoảng 12-24 tiếng, và
bớt dần sau 72 tiếng.
Một khi da đã
ít nhiều đỏ, rát vì cháy nắng, khó có cách nào,
thuốc nào giúp da mau lành đẹp trở lại như
trước. Đành chờ thời gian vậy thôi, có khi
đến nhiều tháng, năm. Nghệ chỉ
khiến da vàng choét, trông ghê, không ăn
thua gì đâu bạn ạ.
Đau rát, ta có thể tạm dùng các
nước bôi chống khô da, đắp nước
lạnh, thoa thuốc có tác dụng giúp giảm đau
tại chỗ (như một kem steroid nhẹ, kem Benadryl),
và uống Tylenol hoặc những thuốc chống viêm không
có chất steroid như Motrin, Advil, Aleve, v.v..
Nhớ tránh ra
nắng lại trong lúc da còn đang bịnh, chúng ta hẵng
chờ nó bớt đi đã.
Nắng vàng rực rỡ, ta đã
sang Hè. Nên cẩn thận tránh nắng được càng
nhiều càng tốt, nhất là trong khoảng 10 giờ sáng
đến 3 giờ chiều. Cũng rất cần ăn mặc kỹ lưỡng lúc có
việc đi đâu, dùng đủ và thường xuyên kem
hoặc nước bôi chống nắng khi ở ngoài
nắng lâu. Đồng thời,
đường đời nhiều ngả, khi có thể,
ta chọn chỗ bóng mát mà đi.
Ánh nắng là
kẻ thù của làn da, không những gây cháy nắng, còn
khiến da già nhanh, mất mịn màng, ta khó kéo dài nét
tươi trẻ.