RỤNG TÓC
Bác sĩ
Nguyễn Văn Đức
(626)
288-3306
(www.hqtysvntd.org)
“Cái răng cái tóc là gốc con
người”. Tóc rụng và thưa thì buồn
lắm.
Thế mà, suốt cuộc
đời, cứ 3 người đàn ông chúng ta,
đến 2 người rụng tóc. Rụng tóc (alopecia) cũng hay xảy
ra ở phụ nữ có tuổi, nhưng may mắn, ít khi
làm phiền người còn trẻ. Đa số các trường
hợp rụng tóc là do di truyền. Một số nhỏ
các trường hợp rụng tóc gây bởi thuốc dùng,
các bệnh tự miễn nhiễm (autoimmune diseases: cơ
thể tạo những kháng thể tự tàn phá các cơ
quan của mình), bệnh của tuyến nội tiết,
sự nhiễm trùng, các chấn thương, căng
thẳng tinh thần hay thể xác. Kích thích
tố sinh dục (sex hormones), nhất là các kích thích tố
nam (androgens), cần thiết cho sự mọc lông và râu
tại các vùng cằm, nách, háng và toàn thân. Tóc trên đầu mọc không cần đến
kích thích tố nam. Ngược lại,
kích thích tố nam được xem là thủ phạm
khiến tóc rụng trong loại rụng tóc thường
hay xảy ra có tên gọi “androgenetic alopecia”. Ở phụ nữ, nếu các chất kích tố
nam hiện diện quá nhiều trong cơ thể,
người phụ nữ rụng tóc, nhưng lại...
mọc thêm nhiều lông trên người, tại những
vùng lẽ ra không nên có nhiều lông như vậy. Các bất thường về kích tố khác,
như suy hay cường tuyến giáp trạng (hypothyroidism
hay hyperthyroidism), suy tuyến phó giáp trạng (hypoparathyroidism)
hoặc suy tuyến não thùy (hypopituitarism), cũng làm rụng
tóc. Tóc như người, mọc, lớn lên
(anagen phase), trưởng thành (catagen phase), rồi già (telogen
phase), rồi... rụng. 85 đến 90% tóc trên
đầu ta thuộc thành phần trẻ, đang trong giai
đoạn lớn lên (anagen phase). Giai đoạn “trưởng
thành” của tóc kéo dài độ 6 tuần, giai đoạn
“về già” kéo dài 2 đến 4 tháng. Mỗi
ngày, có khoảng 100 sợi tóc rụng, khi ở mỗi chân
tóc, một sợi tóc non đang bắt đầu một
mầm sống mới. Bây giờ, chúng ta hãy xem tóc trên
đầu có thể rụng theo
những kiểu nào, do những nguyên nhân ra sao?
Nguyên nhân
1. Rụng tóc
thường xảy ra (common baldness):
Đây là kiểu rụng
tóc hay xảy ra nhất. Trong suốt cuộc đời,
cứ 3 đàn ông, lại có 2 người rụng tóc
kiểu này. Rụng tóc kiểu thường hay xảy
ra cũng thích làm buồn lòng các phụ nữ có tuổi.
Người ta ngờ rằng rụng tóc kiểu này gây do
sự thặng dư của chất kích thích tố nam trong
cơ thể người rụng tóc. Di
truyền cũng đóng một vai trò quan trọng. Vì
vậy, bệnh rụng tóc này được đặt
tên “androgenetic alopecia” (andro: thuộc về phái nam, genetic: có
tính di truyền). Đàn ông bị rụng tóc vùng trán,
hai bên thái dương và trên đỉnh đầu
(giống các tài tử Clint Eastwood, Robert Duval, hay như ông Gorbachev,
người đã có công làm sụp đổ hệ
thống Cộng sản Liên-xô và Đông Âu). Phụ nữ
rụng tóc kiểu thường hay xảy ra thưa tóc
ở vùng thóp, nhưng vẫn giữ được tóc
ở trán. Tóc vùng bị rụng mảnh
hơn, ngắn hơn và lạt màu hơn tóc ở những
vùng không rụng. Phụ nữ rụng
tóc kiểu này, nếu mọc thêm mụn trên mặt, thêm
lông trên người, có thể bị bệnh nội
tiết quan trọng cần được tìm hiểu
để chữa trị.
Hiện có hai thuốc
được dùng để chữa kiểu rụng tóc
xảy ra nhiều nhất androgenetic này: thuốc thoa Rogaine
và thuốc uống Propecia. Thuốc thoa Rogaine
2% ra đời vài năm trước, dùng cho cả hai phái
nam và nữ. Nay mới có thêm thuốc
thoa Rogaine với nồng độ cao hơn, 5%, song
thuốc chỉ dùng cho phái nam. Cả hai
loại thuốc thoa Rogaine 2% và Rogaine 5% mua được
ở các nhà thuốc không cần có toa bác sĩ.
Thuốc có thể gây chóng mặt, tim
đập nhanh, và ngứa, khô, đỏ ở chỗ da
đầu ta thoa thuốc. Khoảng 20-40%
người dùng Rogaine thấy có kết quả khi dùng
thuốc. Khi ngưng dùng thuốc, tóc
lại tiếp tục rụng. Do đó, người
ta cho rằng thuốc xức Rogaine có tác dụng ngăn tóc rụng hơn làm tóc mọc.
Gần đây,
thị trường chữa bệnh rụng tóc có thêm
thuốc uống Propecia 1 mg, dùng cho người phái nam
bị rụng tóc androgenetic. Ngày uống 1 viên, sau
thời gian 3 tháng đến 1 năm, nhiều người
trẻ bị rụng tóc từ mức độ nhẹ
đến không nặng lắm (mild-to-moderate hair loss),
thấy tóc mọc lại kha khá (modest increase). Cũng như thuốc thoa Rogaine, nếu ngưng
uống thuốc Propecia, tóc tiếp tục rụng.
Khoảng 4% người dùng thuốc Propecia thấy
giảm hứng thú trong chuyện ái ân (decreased libido),
dương vật không cương cứng trong lúc ân ái (erectile dysfunction), hoặc số
lượng tinh xuất ra giảm đi. Thuốc
Propecia muốn mua, cần có toa bác sĩ.
Rụng tóc kiểu
androgenetic, nếu nặng, chữa bằng giải phẫu
cấy tóc. Nhiều người thích dùng tóc giả, hoặc đan
tóc (hair weaves).
Phụ nữ
rụng tóc kiểu androgenetic có thể chữa bằng
thuốc xức Rogaine 2%, hoặc giải phẫu cấy
tóc. Tóc giả phụ nữ nhiều kiểu rất
đẹp, tất nhiên rẻ hơn giải phẫu, nên có
người chọn giải pháp chữa trị này.
2. Tóc rụng sớm trong
giai đoạn về già của tóc (telogen phase):
Đây là kiểu
tóc rụng rồi tóc... lại mọc. Tóc rụng
kiểu này hay xảy ra sau một biến cố: sau khi
sanh, sau một cơn bệnh gây nóng sốt, bị nhiễm
trùng, giải phẫu, xuống cân nhiều và đột
ngột do diet để giữ eo,
hoặc sau một cơn căng thẳng tinh thần hay
thể xác (stress). Nhiều thuốc dùng cũng có thể gây
rụng tóc kiểu này (thuốc chữa bệnh cao áp
huyết, bệnh sầu buồn, ...).
Khi đi khám bác sĩ, bạn nhớ đem theo
các thuốc đang dùng ở nhà để bác sĩ xem.
2 đến 4 tháng
sau khi xảy ra biến cố gây rụng tóc, tóc bắt
đầu rụng. Tóc rụng là các sợi tóc
đang trong giai đoạn về già (telogen phase). Tóc rụng ở toàn đầu, không ở một
chỗ đặc biệt nào, và ít khi rụng hơn nửa
số tóc có trên đầu. Do đó, trên đầu
vẫn còn nhiều tóc, nếu không để ý kỹ,
sẽ khó nhận thấy sự rụng tóc. Da
đầu và các sợi tóc còn lại trông vẫn bình
thường. Đi khám bác sĩ, có khi bác sĩ
lại bảo: “Bạn rụng tóc thực ư? Trông bạn còn nhiều tóc hơn tôi”. Tóc rụng rồi tóc lại mọc. Sau khi
thăm khám kỹ, và làm các thử nghiệm nếu cần,
song không tìm thấy tật bệnh gì quan trọng gây
rụng tóc cần chữa trị, bác sĩ khuyên bạn:
“Bình tĩnh, bình tĩnh, với kiểu rụng tóc này, tóc
bạn sẽ mọc lại trong vòng 2-3
tháng”.
Chữa rụng tóc
loại này thích lắm, vì, chẳng cần thuốc men gì
cả. Nhưng cũng khổ lắm, vì tâm lý nhiều
người chúng ta rất lạ, không xem sự thăm khám
kỹ lưỡng, giải thích tường tận cả
tiếng đồng hồ theo đúng
sách vở của bác sĩ là chữa trị, song chỉ
cần một toa ghi đầy những thuốc... sau vài
phút thăm khám. Gật gù nghe bác sĩ giải
thích, có người vẫn muốn toa thuốc uống cho bổ
tóc, thuốc xức cho tóc mau mọc, để trong
uống ngoài thoa. “Bạn ạ, nếu
có thuốc uống nào bổ cho tóc, tôi đã dùng cho tôi
từ lâu rồi. Thuốc Propecia không dùng
để chữa rụng tóc loại này”. Có
người nghe quảng cáo bùi tai, đi
tìm những cách chữa tốn kém chẳng có sách vở nào
nói đến. “Bình tĩnh, bình tĩnh, tóc
bạn sẽ mọc lại trong vòng 2-3 tháng”.
3. Tóc rụng trong giai
đoạn đang tăng trưởng của tóc (anagen
phase):
Loại rụng tóc này
hiếm hơn loại trên, hay xảy ra ở những người
được chữa trị bằng những thuốc
chống ung thư, hoặc đang
được chữa trị bằng chạy
điện. Rụng tóc xảy ra trong vòng vài
ngày đến vài tuần sau sự chữa trị.
Tóc thường mọc lại khi sự chữa trị
bằng thuốc chữa ung thư
hoặc bằng chạy điện chấm dứt.
Rụng tóc xảy
ra rất rõ rệt, vì có đến 90 phần trăm
số tóc trên đầu rụng. Một vài
thuốc dùng, trong đó có thuốc bao tử Tagamet cũng
có thể gây rụng tóc loại này.
4. Tóc rụng vì bị
tổn thương:
Nhiều người
buồn tay, ngồi không vặt tóc, có khi vặt cả lông
mày và lông mi. Nhiều trẻ em khỏe mạnh, bình
thường, khi nghịch, thích làm trò này. Song
người lớn mà cũng thích trò vặt tóc, đến
trụi cả đầu, thường là bị bệnh
tâm thần cần chữa trị. Tóc bị vặt
thường là tóc giữa đầu, tóc quanh đầu không
bị vặt, nên đầu mấy người hay vặt
tóc trông giống đầu các thầy tu cạo tóc (“tonsure”
pattern), giữa bị trụi, nhưng quanh đầu
vẫn còn tóc. Ở những vùng tóc bị
vặt và rụng, tóc bị xoắn lại, gẫy
giữa chừng.
Mấy ông, mấy
bà da đen lại hay rụng tóc kiểu khác. Da đen
họ thích kiểu cọ, hay cuộn hoặc thắt bím
tóc, để có những kiểu tóc thật lạ, trông
không giống ai. Như thế mới
“cool”. Ở những chỗ tóc cuộn hay thắt bím
chặt quá, tóc bị kéo mạnh, phải đành
đoạn rời khỏi da đầu.
5. Alopecia areata (rụng
tóc từng vùng):
Bệnh rụng tóc
này rất đặc biệt, gây rụng tóc từng
mảng trên đầu. Có khi bệnh làm rụng tóc cả
đầu (alopecia totalis), hay rụng hết tóc, lông của
cả người (alopecia universalis), khiến người
trông trụi lủi. Đây là một trong những bệnh
y học gọi là “autoimmune diseases”: cơ thể tạo
những kháng thể chống lại, làm hư hoại các
cơ quan của chính mình.
Bệnh có thể
tới thăm mọi lứa tuổi, và xảy ra
đột ngột, gây rụng tóc ở một hay nhiều
vùng trên da đầu. Những vùng này trơn láng,
không bị đỏ, không gây đau. Có
khi cần cắt chút thịt của da đầu
để định bệnh. Sau nhiều tháng hay
nhiều năm, nhiều người bệnh mọc tóc
lại ở những vùng tóc bị rụng. Có
điều, bệnh hay tái phát. Rụng
tóc từng vùng areata thường được chữa
trị bằng thuốc steroid dùng tại chỗ tóc
rụng.
6. Rụng tóc do
nấm:
Nấm là một trong
bốn kẻ thù của chúng ta: vi
trùng (bacteria), siêu vi trùng hay vi khuẩn
(virus: bệnh cảm, cúm, viêm gan B, AIDS...), ký sinh trùng (bệnh
sán lãi, sốt rét...), và nấm (fungus). Trong 4 kẻ thù
này, trụ sinh chỉ tiêu diệt được vi trùng.
Nấm sinh cư lập
nghiệp ở thú vật, ở đất, và ở
người, lây nhiễm có cơ hội thuận tiện. Khi nấm tấn công da đầu, sẽ làm tóc
rụng. Định bệnh nấm da đầu
bằng cách xem tóc dưới kính hiển vi,
hay gửi tóc đi phòng thí nghiệm cấy nấm. Bệnh nấm da đầu chữa trị
bằng các thuốc uống griseofulvin, terbinafine, itraconazole,
fluconazole.
7. Rụng tóc do bệnh
giang mai:
20% người mang
bệnh giang mai (syphilis) ở giai đoạn 2 bị
rụng tóc (giang mai có 3 giai đoạn bệnh). Tóc
rụng lỗ chỗ, trông giống như mọt ăn
(moth-eaten). Rụng tóc gây do giang mai có thể trông
giống bệnh rụng tóc “từng vùng” hay rụng tóc gây
do nấm. Định bệnh giang mai không khó,
chỉ cần thử máu. Cho đến
nay, Penicillin chích vẫn là thuốc tốt nhất
để chữa giang mai.
8. Rụng tóc do bệnh
Lupus:
“Lupus erythematosus” là
một bệnh “autoimmune” kỳ lạ: cơ thể
người bệnh tự tạo ra những kháng thể chống
lại, tàn phá mọi cơ quan của chính mình. Như
một kẻ nội thù chăm chỉ làm công việc phá
hoại. Vì sao vậy, thực chưa ai hiểu rõ.
Người bị
bệnh Lupus có thể rụng tóc. Chỗ có tóc rụng
tấy đỏ. Cắt thịt thử và xem dưới
kính hiển vi bằng phương pháp “direct immunofluorescence”
thường có thể định được bệnh.
Rụng tóc do Lupus được chữa trị bằng
thuốc steroid thoa và chích vào vùng rụng tóc. Nhưng, trong
đa số các trường hợp, chỗ rụng
tóc sẽ thành sẹo, chân tóc chỗ có sẹo bị phá
hủy, và tóc không thể mọc lại. Trong nhiều
trường hợp Lupus, thuốc dùng chữa bệnh
sốt rét chloroquine được dùng để chữa
trị và đem lại kết quả tốt.
Kể bệnh
Bạn thấy, rụng
tóc gây do nhiều nguyên nhân khác nhau. Và mỗi kiểu
rụng tóc lại cần một cách chữa trị khác
biệt. Muốn chữa trúng, cần định đúng.
Khi kể bệnh cho bác sĩ nghe về chứng rụng
tóc của bạn, bạn nhớ kể bệnh mạch
lạc, theo thứ tự thời gian, và dùng con số
để diễn tả. Đặc biệt, bạn kể
rõ 3 chi tiết quan trọng sau:
- Chứng rụng tóc
của bạn kéo dài đã bao lâu: vài tuần, vài tháng, hay
đã nhiều năm? (tránh dùng những chữ mơ
hồ như “lâu rồi”, “mới đây”).
- Rụng tóc kiểu nào,
ở vùng nào của đầu? Trong người, có chỗ
nào bị rụng râu, hay lông bất thường không?
- Các triệu chứng
bất thường nếu có.
Nếu bạn rụng
tóc đã nhiều năm, tóc càng lúc càng thưa dần ở
hai bên thái dương và trên đỉnh đầu, nhất
là nếu có người trong gia đình cũng rụng tóc
giống vậy: bạn bị rụng tóc kiểu
thường hay xảy ra đấy (common baldness, còn
được gọi là androgenetic alopecia). Tóc bạn
rụng nhanh, ở toàn đầu, trong vòng vài tuần hay
vài tháng? Có lẽ tóc bạn rụng khi chúng đang ở
giai đoạn tăng trưởng (anagen phase) hoặc giai
đoạn về già (telogen phase). Nếu bạn căng
thẳng thể xác hay tinh thần (stress), vừa sanh nở
hay bệnh nặng trong thời gian qua, hoặc bạn
xuống cân để giữ eo quá đáng: nhiều
phần là tóc bạn rụng khi chúng đang trong giai
đoạn về già. Không lo, tóc còn quyến luyến
bạn, và sẽ mọc lại trong vòng 2-3 tháng. Trong
thời gian gần đây, bạn có được
chữa trị bằng thuốc chữa ung thư hay
chạy điện? Hay bạn đang dùng một loại
thuốc nào đó làm rụng tóc, mà bạn không biết? Bạn
có nhớ đem theo thuốc cho bác sĩ xem hay không?
Kém chịu lạnh, hay
mệt mỏi, khô da, bị bón là những triệu
chứng của bệnh suy tuyến giáp trạng (hypothyroidism). Bạn có
nhớ kể những triệu chứng này của bạn
hay không? Bạn biết, bệnh này
cũng gây rụng tóc. Bạn mau mệt
khi làm việc? biết đâu
bạn bị thiếu máu do thiếu chất sắt (iron
deficiency anemia), và rụng tóc là hậu quả của
bệnh này. Giận ông xã hay bà xã, bạn có thói quen bứt tóc?
(hỏi nhỏ này: bạn có bệnh tâm
thần nào không?). Trông tóc bạn kiểu cọ lắm,
bạn có bắt chước mấy người bạn
Mỹ đen, cuộn tóc hay thắt bím chặt quá hay không,
làm tóc đau đớn, và đành đoạn rời
bỏ da đầu. Chỗ rụng tóc bị
ngứa và đau khi sờ nắn? Không
khéo, bạn bị nấm da đầu. Nấm
thường ở trong đất, ở thú vật, có khi
truyền sang bạn từ một người khác. Bạn
có con chó, con mèo nào đang ở chung trong
nhà không?
Thăm khám
Khi thăm khám cho
bạn, bác sĩ sẽ để ý tìm những gì? Đúng
sách vở, bác sĩ phải khám tóc và da đầu bạn,
tất nhiên. Và phải khám những vùng có
râu và lông khác, xem những vùng này cũng rụng râu hay lông
bất thường không. Nếu rụng, tóc và râu,
lông bạn rụng theo kiểu nào, tình
trạng của những tóc, râu, lông còn lại, chưa
rụng ra sao? Ở phụ nữ, nếu
rụng tóc, nhưng lại mọc lông bất thường
ở những chỗ lẽ ra chỉ có lông tơ, có
thể đây là dấu chứng của một bệnh
nội tiết quan trọng, và bác sĩ sẽ khám tìm thêm
những dấu chứng khác của bệnh nội
tiết này. Khám da và móng, để tìm
những thay đổi bất thường, cũng quan trọng.
Vì nhiều bệnh gây rụng tóc, cùng lúc cũng gây
những vết bất thường trên da (bệnh lupus,
bệnh giang mai), hoặc làm móng tay, móng
chân thay đổi (bệnh “rụng tóc từng vùng”,
bệnh lichen planus).
Một cách khám thường
hay được làm: 8 đến 10 sợi tóc
được gom lại và giật nhẹ. Bình
thường, chỉ có nhiều lắm là 2 sợi tóc
bị giật đứt. Nếu có 4 hay hơn 4
sợi tóc bị giật đứt, là bất
thường. Nếu cần, bác sĩ sẽ cho bạn thử
máu để xem bạn có bị thiếu máu, bị
bệnh giang mai, bệnh Lupus, bệnh tuyến giáp trạng, ... Nếu cần, tóc
của bạn sẽ được khảo sát
dưới kính hiển vi, tìm những bất
thường, tìm nấm, hoặc dùng để cấy vi
trùng, cấy nấm (xem vi trùng hay nấm nào đang phá
hoại tóc bạn). Có những trường
hợp da đầu cần được cắt một miếng
đem thử thịt (biopsy).
“Cái răng,
cái tóc là gốc con người”. Người
ta bỏ ra hàng triệu triệu đô-la mỗi năm
để cố chạy chữa bệnh rụng tóc.
Trong đó, có rất nhiều đồng đô-la
được trả cho những chữa trị không có
căn bản khoa học, không đem lại kết quả
mong muốn, khiến tiền ta mất, tật ta, ta
vẫn mang. Chữa rụng tóc, tùy vào nguyên
nhân gây rụng tóc tìm ra. Với loại
tóc rụng hay xảy ra nhất (common baldness), thuốc thoa
Rogaine và thuốc uống Propecia đem lại niềm hy vọng
cho nhiều người.
RỤNG TÓC
Bác sĩ Nguyễn Văn Đức
(626) 288-3306
(www.hqtysvntd.org)
“Cái răng cái tóc là gốc
con người”. Tóc rụng và thưa thì
buồn lắm.
Thế mà, suốt cuộc
đời, cứ 3 người đàn ông chúng ta,
đến 2 người rụng tóc. Rụng tóc (alopecia) cũng hay xảy
ra ở phụ nữ có tuổi, nhưng may mắn, ít khi
làm phiền người còn trẻ. Đa số các
trường hợp rụng tóc là do di truyền. Một
số nhỏ các trường hợp rụng tóc gây bởi
thuốc dùng, các bệnh tự miễn nhiễm (autoimmune
diseases: cơ thể tạo những kháng thể tự tàn
phá các cơ quan của mình), bệnh của tuyến
nội tiết, sự nhiễm trùng, các chấn
thương, căng thẳng tinh thần hay thể xác.
Kích thích tố sinh dục (sex hormones),
nhất là các kích thích tố nam (androgens), cần thiết
cho sự mọc lông và râu tại các vùng cằm, nách, háng và
toàn thân. Tóc trên đầu mọc không cần đến
kích thích tố nam. Ngược lại,
kích thích tố nam được xem là thủ phạm
khiến tóc rụng trong loại rụng tóc thường
hay xảy ra có tên gọi “androgenetic alopecia”. Ở phụ nữ, nếu các chất kích tố
nam hiện diện quá nhiều trong cơ thể,
người phụ nữ rụng tóc, nhưng lại...
mọc thêm nhiều lông trên người, tại những
vùng lẽ ra không nên có nhiều lông như vậy. Các bất thường về kích tố khác,
như suy hay cường tuyến giáp trạng (hypothyroidism
hay hyperthyroidism), suy tuyến phó giáp trạng (hypoparathyroidism)
hoặc suy tuyến não thùy (hypopituitarism), cũng làm rụng
tóc.
Tóc như người, mọc,
lớn lên (anagen phase), trưởng thành (catagen phase),
rồi già (telogen phase), rồi... rụng. 85 đến 90%
tóc trên đầu ta thuộc thành phần trẻ, đang
trong giai đoạn lớn lên (anagen phase). Giai
đoạn “trưởng
thành” của tóc kéo dài độ 6 tuần, giai
đoạn “về già” kéo dài 2 đến 4 tháng. Mỗi ngày, có khoảng 100 sợi tóc rụng, khi
ở mỗi chân tóc, một sợi tóc non đang bắt
đầu một mầm sống mới. Bây giờ,
chúng ta hãy xem tóc trên đầu có thể rụng theo những kiểu nào, do những nguyên nhân
ra sao?
Nguyên nhân
1. Rụng tóc thường xảy ra (common baldness):
Đây là kiểu rụng tóc hay xảy ra nhất. Trong suốt cuộc đời, cứ 3 đàn
ông, lại có 2 người rụng tóc kiểu này.
Rụng tóc kiểu thường hay xảy ra cũng thích
làm buồn lòng các phụ nữ có tuổi. Người ta
ngờ rằng rụng tóc kiểu này gây do sự thặng
dư của chất kích thích tố nam trong cơ thể
người rụng tóc. Di truyền cũng
đóng một vai trò quan trọng. Vì vậy, bệnh
rụng tóc này được đặt tên “androgenetic
alopecia” (andro: thuộc về phái nam, genetic: có tính di
truyền).
Đàn ông bị rụng tóc vùng trán, hai bên thái
dương và trên đỉnh đầu (giống các tài
tử Clint Eastwood, Robert Duval, hay như ông Gorbachev,
người đã có công làm sụp đổ hệ
thống Cộng sản Liên-xô và Đông Âu). Phụ nữ
rụng tóc kiểu thường hay xảy ra thưa tóc
ở vùng thóp, nhưng vẫn giữ được tóc
ở trán. Tóc vùng bị rụng mảnh
hơn, ngắn hơn và lạt màu hơn tóc ở những
vùng không rụng. Phụ nữ rụng
tóc kiểu này, nếu mọc thêm mụn trên mặt, thêm
lông trên người, có thể bị bệnh nội
tiết quan trọng cần được tìm hiểu để
chữa trị.
Hiện có hai thuốc được dùng để
chữa kiểu rụng tóc xảy ra nhiều nhất
androgenetic này: thuốc thoa Rogaine và thuốc uống Propecia. Thuốc thoa Rogaine 2% ra đời vài năm
trước, dùng cho cả hai phái nam và nữ. Nay mới có thêm thuốc thoa Rogaine với nồng
độ cao hơn, 5%, song thuốc chỉ dùng cho phái nam.
Cả hai loại thuốc thoa Rogaine 2% và
Rogaine 5% mua được ở các nhà thuốc không cần
có toa bác sĩ. Thuốc có thể gây chóng mặt, tim đập nhanh, và ngứa, khô, đỏ
ở chỗ da đầu ta thoa thuốc. Khoảng
20-40% người dùng Rogaine thấy có kết quả khi dùng
thuốc. Khi ngưng dùng thuốc, tóc
lại tiếp tục rụng. Do đó, người
ta cho rằng thuốc xức Rogaine có tác dụng ngăn tóc rụng hơn làm
tóc mọc.
Gần đây, thị trường
chữa bệnh rụng tóc có thêm thuốc uống Propecia 1
mg, dùng cho người phái nam bị rụng tóc androgenetic. Ngày uống 1 viên, sau thời
gian 3 tháng đến 1 năm, nhiều người trẻ
bị rụng tóc từ mức độ nhẹ
đến không nặng lắm (mild-to-moderate hair loss),
thấy tóc mọc lại kha khá (modest increase). Cũng như thuốc thoa Rogaine, nếu ngưng
uống thuốc Propecia, tóc tiếp tục rụng.
Khoảng 4% người dùng thuốc Propecia thấy
giảm hứng thú trong chuyện ái ân (decreased libido),
dương vật không cương cứng trong lúc ân ái (erectile dysfunction), hoặc số
lượng tinh xuất ra giảm đi. Thuốc
Propecia muốn mua, cần có toa bác sĩ.
Rụng tóc kiểu androgenetic, nếu
nặng, chữa bằng giải phẫu cấy tóc. Nhiều người thích dùng
tóc giả, hoặc đan tóc (hair weaves).
Phụ nữ rụng tóc kiểu
androgenetic có thể chữa bằng thuốc xức Rogaine
2%, hoặc giải phẫu cấy tóc. Tóc giả phụ
nữ nhiều kiểu rất đẹp, tất nhiên
rẻ hơn giải phẫu, nên có người chọn
giải pháp chữa trị này.
2. Tóc rụng sớm trong giai đoạn về già
của tóc (telogen phase):
Đây là kiểu tóc rụng rồi
tóc... lại mọc. Tóc rụng kiểu này hay xảy ra sau một biến
cố: sau khi sanh, sau một cơn bệnh gây nóng sốt,
bị nhiễm trùng, giải phẫu, xuống cân nhiều
và đột ngột do diet để giữ eo,
hoặc sau một cơn căng thẳng tinh thần hay
thể xác (stress). Nhiều thuốc dùng cũng có thể gây
rụng tóc kiểu này (thuốc chữa bệnh cao áp
huyết, bệnh sầu buồn, ...).
Khi đi khám bác sĩ, bạn nhớ đem theo
các thuốc đang dùng ở nhà để bác sĩ xem.
2 đến 4 tháng sau khi xảy ra
biến cố gây rụng tóc, tóc bắt đầu
rụng. Tóc rụng là các sợi tóc đang trong giai
đoạn về già (telogen phase). Tóc
rụng ở toàn đầu, không ở một chỗ
đặc biệt nào, và ít khi rụng hơn nửa số
tóc có trên đầu. Do đó, trên đầu vẫn
còn nhiều tóc, nếu không để ý kỹ, sẽ khó
nhận thấy sự rụng tóc. Da
đầu và các sợi tóc còn lại trông vẫn bình
thường. Đi khám bác sĩ, có khi bác sĩ
lại bảo: “Bạn rụng tóc thực ư? Trông bạn còn nhiều tóc hơn tôi”. Tóc rụng rồi
tóc lại mọc. Sau khi thăm khám kỹ, và làm các
thử nghiệm nếu cần, song không tìm thấy tật
bệnh gì quan trọng gây rụng tóc cần chữa
trị, bác sĩ khuyên bạn: “Bình tĩnh, bình tĩnh,
với kiểu rụng tóc này, tóc bạn sẽ mọc
lại trong vòng 2-3
tháng”.
Chữa rụng tóc loại này thích
lắm, vì, chẳng cần thuốc men gì cả. Nhưng cũng khổ lắm,
vì tâm lý nhiều người chúng ta rất lạ, không xem
sự thăm khám kỹ lưỡng, giải thích
tường tận cả tiếng đồng hồ theo đúng sách vở của bác sĩ là
chữa trị, song chỉ cần một toa ghi đầy
những thuốc... sau vài phút thăm khám. Gật
gù nghe bác sĩ giải thích, có người vẫn muốn
toa thuốc uống cho bổ tóc, thuốc xức cho tóc mau
mọc, để trong uống ngoài thoa. “Bạn
ạ, nếu có thuốc uống nào bổ cho tóc, tôi đã
dùng cho tôi từ lâu rồi. Thuốc
Propecia không dùng để chữa rụng tóc loại này”.
Có người nghe quảng cáo bùi tai,
đi tìm những cách chữa tốn kém chẳng có sách
vở nào nói đến. “Bình tĩnh, bình
tĩnh, tóc bạn sẽ mọc lại trong vòng 2-3 tháng”.
3. Tóc rụng trong giai đoạn đang tăng
trưởng của tóc (anagen phase):
Loại rụng tóc này hiếm hơn loại trên, hay
xảy ra ở những người được
chữa trị bằng những thuốc chống ung thư, hoặc đang được
chữa trị bằng chạy điện. Rụng
tóc xảy ra trong vòng vài ngày đến vài tuần sau sự
chữa trị. Tóc thường mọc lại khi
sự chữa trị bằng thuốc chữa ung thư hoặc bằng chạy điện
chấm dứt.
Rụng tóc xảy ra rất rõ
rệt, vì có đến 90 phần trăm số tóc trên
đầu rụng. Một vài thuốc dùng, trong đó có
thuốc bao tử Tagamet cũng có thể gây rụng tóc
loại này.
4. Tóc rụng vì bị tổn thương:
Nhiều người buồn tay, ngồi không vặt
tóc, có khi vặt cả lông mày và lông mi. Nhiều trẻ em
khỏe mạnh, bình thường, khi nghịch, thích làm trò
này. Song người lớn mà cũng thích trò
vặt tóc, đến trụi cả đầu,
thường là bị bệnh tâm thần cần chữa
trị. Tóc bị vặt thường là tóc giữa
đầu, tóc quanh đầu không bị vặt, nên
đầu mấy người hay vặt tóc trông giống
đầu các thầy tu cạo tóc (“tonsure” pattern), giữa
bị trụi, nhưng quanh đầu vẫn còn tóc. Ở những vùng tóc bị vặt và rụng, tóc
bị xoắn lại, gẫy giữa chừng.
Mấy ông, mấy bà da đen lại
hay rụng tóc kiểu khác. Da đen họ thích
kiểu cọ, hay cuộn hoặc thắt bím tóc,
để có những kiểu tóc thật lạ, trông không
giống ai. Như thế mới “cool”.
Ở những chỗ tóc cuộn hay thắt bím chặt quá,
tóc bị kéo mạnh, phải đành đoạn rời
khỏi da đầu.
5. Alopecia areata (rụng tóc từng vùng):
Bệnh rụng tóc này rất
đặc biệt, gây rụng tóc từng mảng trên
đầu. Có khi
bệnh làm rụng tóc cả đầu (alopecia totalis), hay
rụng hết tóc, lông của cả người (alopecia
universalis), khiến người trông trụi lủi. Đây
là một trong những bệnh y học gọi là “autoimmune
diseases”: cơ thể tạo những kháng thể chống
lại, làm hư hoại các cơ quan của chính mình.
Bệnh có thể tới thăm
mọi lứa tuổi, và xảy ra đột ngột, gây
rụng tóc ở một hay nhiều vùng trên da đầu. Những vùng này
trơn láng, không bị đỏ, không gây đau. Có khi cần cắt chút thịt của da
đầu để định bệnh. Sau nhiều
tháng hay nhiều năm, nhiều người bệnh
mọc tóc lại ở những vùng tóc bị rụng. Có điều, bệnh hay tái phát. Rụng tóc từng vùng areata thường
được chữa trị bằng thuốc steroid dùng
tại chỗ tóc rụng.
6. Rụng tóc do nấm:
Nấm là một trong bốn kẻ thù của chúng ta: vi trùng (bacteria), siêu vi trùng hay vi khuẩn
(virus: bệnh cảm, cúm, viêm gan B, AIDS...), ký sinh trùng
(bệnh sán lãi, sốt rét...), và nấm (fungus). Trong 4 kẻ
thù này, trụ sinh chỉ tiêu diệt được vi trùng.
Nấm sinh cư lập nghiệp ở thú vật,
ở đất, và ở người, lây nhiễm có cơ
hội thuận tiện. Khi nấm tấn
công da đầu, sẽ làm tóc rụng. Định
bệnh nấm da đầu bằng cách xem tóc dưới
kính hiển vi, hay gửi tóc đi phòng
thí nghiệm cấy nấm. Bệnh nấm da
đầu chữa trị bằng các thuốc uống
griseofulvin, terbinafine, itraconazole, fluconazole.
7. Rụng tóc do bệnh giang mai:
20% người mang bệnh giang mai
(syphilis) ở giai đoạn 2 bị rụng tóc (giang mai có
3 giai đoạn bệnh). Tóc rụng lỗ
chỗ, trông giống như mọt ăn (moth-eaten).
Rụng tóc gây do giang mai có thể trông giống bệnh
rụng tóc “từng vùng” hay rụng tóc gây do nấm. Định bệnh giang mai không khó, chỉ cần
thử máu. Cho đến nay, Penicillin
chích vẫn là thuốc tốt nhất để chữa
giang mai.
8. Rụng tóc do bệnh Lupus:
“Lupus erythematosus” là một bệnh “autoimmune” kỳ
lạ: cơ thể người bệnh tự tạo ra
những kháng thể chống lại, tàn phá mọi cơ
quan của chính mình. Như một kẻ nội thù chăm
chỉ làm công việc phá hoại. Vì sao vậy, thực
chưa ai hiểu rõ.
Người bị bệnh Lupus có thể rụng tóc. Chỗ
có tóc rụng tấy đỏ. Cắt thịt thử và
xem dưới kính hiển vi bằng phương pháp “direct
immunofluorescence” thường có thể định
được bệnh. Rụng tóc do Lupus được
chữa trị bằng thuốc steroid thoa và chích vào vùng
rụng tóc. Nhưng, trong đa số các trường hợp, chỗ rụng tóc sẽ
thành sẹo, chân tóc chỗ có sẹo bị phá hủy, và tóc
không thể mọc lại. Trong nhiều trường
hợp Lupus, thuốc dùng chữa bệnh sốt rét
chloroquine được dùng để chữa trị và
đem lại kết quả tốt.
Kể bệnh
Bạn thấy, rụng tóc gây do nhiều nguyên nhân khác
nhau. Và mỗi kiểu rụng tóc lại cần một cách
chữa trị khác biệt. Muốn chữa trúng, cần
định đúng. Khi kể bệnh cho bác sĩ nghe
về chứng rụng tóc của bạn, bạn nhớ
kể bệnh mạch lạc, theo thứ tự thời
gian, và dùng con số để diễn tả. Đặc
biệt, bạn kể rõ 3 chi tiết quan trọng sau:
- Chứng rụng tóc của bạn kéo dài đã bao lâu:
vài tuần, vài tháng, hay đã nhiều năm? (tránh dùng
những chữ mơ hồ như “lâu rồi”, “mới
đây”).
- Rụng tóc kiểu nào, ở vùng nào của đầu?
Trong người, có chỗ nào bị rụng râu, hay lông
bất thường không?
- Các triệu chứng bất thường nếu có.
Nếu bạn rụng tóc đã nhiều năm, tóc càng
lúc càng thưa dần ở hai bên thái dương và trên
đỉnh đầu, nhất là nếu có người
trong gia đình cũng rụng tóc giống vậy: bạn
bị rụng tóc kiểu thường hay xảy ra
đấy (common baldness, còn được gọi là
androgenetic alopecia). Tóc bạn rụng nhanh, ở toàn
đầu, trong vòng vài tuần hay vài tháng? Có lẽ tóc
bạn rụng khi chúng đang ở giai đoạn tăng
trưởng (anagen phase) hoặc giai đoạn về già
(telogen phase). Nếu bạn căng thẳng thể xác hay
tinh thần (stress), vừa sanh nở hay bệnh nặng
trong thời gian qua, hoặc bạn xuống cân để
giữ eo quá đáng: nhiều phần là tóc bạn rụng
khi chúng đang trong giai đoạn về già. Không lo, tóc còn
quyến luyến bạn, và sẽ mọc lại trong vòng
2-3 tháng. Trong thời gian gần đây, bạn có
được chữa trị bằng thuốc chữa ung
thư hay chạy điện? Hay bạn đang dùng một
loại thuốc nào đó làm rụng tóc, mà bạn không
biết? Bạn có nhớ đem theo thuốc cho bác sĩ
xem hay không?
Kém chịu lạnh, hay mệt mỏi, khô da, bị bón là
những triệu chứng của bệnh suy tuyến giáp
trạng (hypothyroidism). Bạn
có nhớ kể những triệu chứng này của
bạn hay không? Bạn biết, bệnh này cũng gây
rụng tóc. Bạn mau mệt khi làm việc? biết đâu
bạn bị thiếu máu do thiếu chất sắt (iron
deficiency anemia), và rụng tóc là hậu quả của
bệnh này. Giận ông xã hay bà xã, bạn có thói quen bứt
tóc? (hỏi nhỏ này: bạn có bệnh tâm thần nào
không?). Trông tóc bạn kiểu cọ lắm, bạn có
bắt chước mấy người bạn Mỹ
đen, cuộn tóc hay thắt bím chặt quá hay không, làm tóc
đau đớn, và đành đoạn rời bỏ da
đầu. Chỗ rụng tóc bị ngứa và đau khi
sờ nắn? Không khéo, bạn bị nấm da đầu.
Nấm thường ở trong đất, ở thú
vật, có khi truyền sang bạn từ một
người khác. Bạn có con chó, con mèo nào đang ở
chung trong nhà không?
Thăm khám
Khi thăm khám cho bạn, bác sĩ
sẽ để ý tìm những gì? Đúng sách vở, bác
sĩ phải khám tóc và da đầu bạn, tất nhiên.
Và phải khám những vùng có râu và lông khác, xem
những vùng này cũng rụng râu hay lông bất
thường không. Nếu rụng, tóc và râu, lông
bạn rụng theo kiểu nào, tình
trạng của những tóc, râu, lông còn lại, chưa
rụng ra sao? Ở phụ nữ, nếu
rụng tóc, nhưng lại mọc lông bất thường
ở những chỗ lẽ ra chỉ có lông tơ, có
thể đây là dấu chứng của một bệnh
nội tiết quan trọng, và bác sĩ sẽ khám tìm thêm
những dấu chứng khác của bệnh nội
tiết này. Khám da và móng, để tìm
những thay đổi bất thường, cũng quan
trọng. Vì nhiều bệnh gây rụng tóc, cùng lúc
cũng gây những vết bất thường trên da
(bệnh lupus, bệnh giang mai), hoặc làm móng tay, móng chân thay đổi (bệnh “rụng
tóc từng vùng”, bệnh lichen planus).
Một cách khám thường hay được làm: 8
đến 10 sợi tóc được gom lại và
giật nhẹ. Bình thường, chỉ có
nhiều lắm là 2 sợi tóc bị giật đứt.
Nếu có 4 hay hơn 4 sợi tóc bị giật đứt,
là bất thường. Nếu cần, bác sĩ sẽ cho bạn
thử máu để xem bạn có bị thiếu máu, bị
bệnh giang mai, bệnh Lupus, bệnh tuyến giáp trạng, ... Nếu
cần, tóc của bạn sẽ được khảo sát
dưới kính hiển vi, tìm những bất
thường, tìm nấm, hoặc dùng để cấy vi
trùng, cấy nấm (xem vi trùng hay nấm nào đang phá hoại
tóc bạn). Có những trường hợp da
đầu cần được cắt một miếng
đem thử thịt (biopsy).
“Cái răng, cái tóc là gốc con
người”. Người ta bỏ ra hàng
triệu triệu đô-la mỗi năm để cố
chạy chữa bệnh rụng tóc. Trong đó, có
rất nhiều đồng đô-la được trả
cho những chữa trị không có căn bản khoa
học, không đem lại kết quả mong muốn,
khiến tiền ta mất, tật ta, ta vẫn mang. Chữa rụng tóc, tùy vào nguyên nhân gây rụng tóc
tìm ra. Với loại tóc rụng hay
xảy ra nhất (common baldness), thuốc thoa Rogaine và
thuốc uống Propecia đem lại niềm hy vọng cho
nhiều người.